Podstawowymi dokumentami, które uwzględniono przy opracowaniu Regionalnego Programu Operacyjnego Polityki Leśnej są: Polityka Leśna Państwa przyjęta przez RM w 1997r., znowelizowana Ustawa o lasach z 28 czerwca 1991r. ( nowel z 24 kwietnia 1997r.), a także Zarządzenie nr 11 i 11a Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z 14 lutego 1995r. i 11 maja 199r. w sprawie doskonalenia gospodarki leśnej na podstawach ekologicznych. Uwzględniono również ustalenia i wytyczne zawarte w Programie Ochrony Środowiska Województwa Lubelskiego na lata 2001-2015- zatwierdzonego przez Urząd Marszałkowski.

Obszary problemowe.

Największe kolizje i problemy występujące na obszarze RDLP w Lublinie dotyczą terenów objętych prawną ochroną ze względu na wysokie walory przyrodnicze, kulturowe i krajobrazowe. Występuje tutaj konflikt pomiędzy ochrona przyrody a formami i intensywnością użytkowania zasobów leśnych. Za obszary problemowe uznano tereny o wysokim stopniu antropopresji, nasilonej degradacji środowiska, wzajemnej kolizyjności występujących na określonym obszaru kilku funkcji. W zasięgu działania dyrekcji za takie obszary uznano tereny LP położone w:

·        wokół dużych ośrodków miejskich. Są to obszary związane z silną presją rekreacyjną (wypoczynek codzienny i świąteczny),

•  okolicach Chełma - rejon eksploatacji kredy, cementownia Chełm i Rejowiec, przejście graniczne Dorohusku,
• wokół Puław – eksploatacja piasków, zakłady azotowe, trudności w rekultywacji terenów zniszczonych przez Zakłady Azotowe oraz przebudowa drzewostanów Nadleśnictwa Puławy
•  kompleksie leśnym Małaszewice stacja przeładunkowa oraz rejon przejścia granicznego w Terespolu położonego w obszarze PK „Podlaski Przełom Bugu” - Nadleśnictwo Chotyłów,
• okolicach Miasta Biała Podlaska – projektowana Strefa Gospodarcza Lotnisko Biała Podlaska.

Rozwój planowanej, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej do 2012 r.

Kierunki rozwoju funkcji ekologicznej

Podejmowane działania w leśnictwie będą uwzględniały w szerokim zakresie potrzebę zachowania bioróżnorodności – poprzez:

·        nadzór nad realizacją przez nadleśnictwa wycinkowych planów wynikających z programu zachowania leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej drzew leśnych w Polsce w latach 1991-2010,

·        dostosowanie nasiennictwa i produkcji sadzonek leśnych do wymogów Ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o leśnym materiale rozmnożeniowym,

·         udział w ustaleniu i wykonywaniu programu Natura 2000,

·         realizacja przy współudziale Wojewody – aktywnej ochrony głuszca w Nadleśnictwach: Biłgoraj, Janów Lub. Józefów i Zwierzyniec( w latach 2003-2005) i ochrony żółwia w Nadleśnictwie Sobibór,

·         doskonalenie metod ekologicznej gospodarki leśnej w Leśnym Kompleksie Promocyjnym „Lasy Janowskie” – na podstawie przyjętego kompleksowego programu gospodarczo – ochronnego i przekazywanie doświadczeń pozostałym nadleśnictwom w ramach dokształcania zawodowego,

·        utworzenie kolejnych rezerwatów przyrody oraz wielu pomników przyrody zgodnie z zapisami zawartymi w Programach Ochrony Przyrody dla Nadleśnictw,

·        na terenie RDLP istnieje 17 PK i 16 OCHK. Liczba ta jest największa w Polsce i nie przewiduje się tworzenia kolejnych.

Ważnym elementem funkcji ekologicznych związanych z ochroną gleb, krajobrazu, stabilizację składu atmosfery jest zwiększenie powierzchni lasów poprzez zalesienia gruntów marginalnych dla rolnictwa.

Zgodnie z Krajowym Programem Zwiększenia Lesistości Władze Województwa zakładają zwiększenie lesistości z 22% do 30% w 2020r. Jakkolwiek założenie to jest mało realne to Lasy Państwowe włączą się do realizacji tego programu poprzez uczestniczenie przy ustaleniu granicy polno – leśnej w planach zagospodarowania przestrzennego ( brak lub są nieaktualne w ok. 100 gminach ) oraz zabezpieczenie sadzonek i fachowej pomocy. Zalesienia mogą przyczynić się do zmniejszenia ilości odłogujących i ugorujących gruntów ornych ( ok. 100 tys. ha) oraz do rekultywacji terenów zdegradowanych.

Projektuje się zagospodarowanie łąk śródleśnych, aby przeciwdziałać sukcesji naturalnej w kierunku leśnym.

Kierunki rozwoju funkcji socjalnych

Wzrasta znaczenie udziału społeczeństwa w procesach decyzyjnych. Ochrona środowiska jest obowiązkiem każdego, zatem konieczna jest edukacja wszystkich w tym zakresie.

Jednym z warunków realizacji strategii wielofunkcyjnej gospodarki leśnej jest udział całego społeczeństwa w kształtowaniu polityki leśnej. Wiąże się to z potrzebą zmiany podejścia do spraw rozwoju gospodarczego, przewartościowania hierarchii potrzeb i zrozumienia, czym jest dla człowieka świat przyrody i środowisko, w którym przebywa. Dlatego konieczna jest możliwie wszechstronna edukacja.

Edukację nieformalną prowadzą nadleśnictwa w zasięgu swego działania na bazie tworzonych ścieżek przyrodniczych w lasach. Ten kierunek będzie rozwijany i doskonalony.

W szerszym zakresie prowadzona jest edukacja leśna zintegrowana (realizowana wspólnie z udziałem szkół) na bazie Ośrodka Edukacji Ekologicznej przy Leśnym Kompleksie Promocyjnym „ Lasy Janowskie” w Janowie Lubelskim.

W najbliższych latach Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Lublinie ma możliwości rozszerzenia terenowych form edukacji ekologicznej w oparciu o własną infrastrukturę. Ponadto Leśne Ośrodki Szkoleniowe w Janowie Lubelskim, Zwierzyńcu i Biłgoraju są w stanie organizacyjnie zapewnić funkcjonowanie idei „ zielonych szkół „ oraz umożliwić prowadzenie w szerokim zakresie szkoleń z gospodarki leśnej dla właścicieli lasów prywatnych itp.

W procesie sporządzenia i opracowywania wieloletnich planów gospodarki leśnej dla poszczególnych nadleśnictw obligatoryjnie uczestniczą przedstawiciele organizacji pozarządowych.

W wyniku licznych kontaktów i uzgodnień w ostatnich latach znacznie zwiększył się zakres uspołecznienia zarządzenia gospodarką leśną.

- Kierunek ten będzie kontynuowany.

Również udział leśników w organizowanych lokalnych przedsięwzięciach edukacyjnych jest coraz większy.

Wzrasta zainteresowanie społeczności miejskiej wypoczynkiem w lesie. Lasy Państwowe dysponują dużą ofertą turystyczno – rekreacyjną w ośrodkach szkoleniowo - wypoczynkowych oraz w kwaterach myśliwskich. Włączenie posiadanej przez Regionalną Dyrekcję LP w Lublinie bazy turystycznej do programu regionalnego – przyczyni się znacznie do promocji atrakcyjnych terenów województwa i wpłynie pozytywnie na aktywizację terenów wiejskich.

Dalsza współpraca z władzami samorządowymi powinna być pogłębiona w zakresie ograniczenia szkodnictwa leśnego oraz ochrony ppoż..

Lasy Państwowe posiadają dobrze zorganizowane systemy ochrony mienia i ochrony ppoż. oraz dysponują wysoko kwalifikowaną kadrą Służby Leśnej, która może być również wykorzystywana w nadzorze nad gospodarką w lasach niepaństwowych.

Znacznie większą rolę mogą wypełniać Lasy Państwowe w zakresie użytkowania rekreacyjnego i turystycznego lasu między innymi poprzez tworzenie, tzw. „ Zielonych pierścieni” wokół miast takich jak Lublin, Świdnik, Puławy, Zamość, Chełm oraz zagospodarowanie rejonów przygranicznych. RDLP w Lublinie zwiększy ilość publikacji i folderów informacyjnych o bogactwie przyrodniczym lasów lubelskich i istniejącej bazie turystycznej.

Zostaną opracowane konspekty lekcji z leśnictwa w celu rozpowszechniania w szkołach z wskazaniem pobliskich obiektów przyrodniczo leśnych i bazy noclegowej.

Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych

Zwiększenie wielofunkcyjnej roli lasów w zagospodarowaniu przestrzennym odbywa się metodami racjonalnej gospodarki leśnej – na etapie opracowywania i konsultowania planów urządzania lasu z władzami administracji rządowej i samorządowej oraz z organizacjami pozarządowymi. Podejmowane konsultacje i ustalenia mają zapewnić doskonalenie gatunkowej i funkcjonalnej struktury lasów.

Dotychczasowe użytkowanie zasobów leśnych od wielu lat jest mniejsze od przyrostu masy drzewnej na pniu. Powoduje to odkładanie się znacznych zapasów drewna, które może ulegać deprecjacji pod względem technicznym.

Istnieje, więc możliwość zwiększenia pozyskania drewna użytkowego i opałowego bez szkody dla lasu. Bogata baza surowca drzewnego – winna stać się podstawą od odbudowania lokalnego sektora leśno – drzewnego, który kiedyś dobrze funkcjonował na Lubelszczyźnie – a obecnie przejawia objawy stagnacji. RDLP posiada certyfikat FSC na gospodarkę leśną, co ułatwia eksport produktów leśnych.

Działalności gospodarczej zaprzestały zakłady przerabiające płody runa leśnego.

Ambitne plany władz wojewódzkich dotyczące wzrostu o 10-20% liczby miejsc pracy poza rolnictwem do 2004r. mogą być w części realizowane na bazie zasobów leśnych. Poza surowcem głównym, jakim jest niewątpliwie drewno są produkty użytkowania ubocznego lasu jak żywica, karpina, choinki, płody runa leśnego np. jagody, grzyby, zioła oraz użytki pochodzenia zwierzęcego uzyskiwane poprzez gospodarkę łowiecką. Zasoby runa leśnego są odnawialne pod warunkiem, że ich użytkowanie nie będzie rabunkowe. Polityka Ekologiczna Polski zakłada wzrost udziału odnawialnych źródeł energii – z ok. 4% do 10% w krótkim czasie do 2010r.– lasy są w stanie zapewnić biomasę na ten cel bez dodatkowych inwestycji, jedynie poprzez pełniejsze zagospodarowanie możliwego, bez szkody dla lasu, pozyskania drewna.

Pomimo, że prognozy przewidują wzrost zapotrzebowania na drewno w Unii Europejskiej np. 2020r. – produkcja drewna tartacznego będzie większa o ok. 30%. Lasy Państwowe starają się o dodatkowe źródła przychodów.

Przewiduje się między innymi zwiększenie produkcji sadzonek, udostępnienie terenów pod reklamy, montowanie przekaźników telefonii komórkowej na wieżach p/pożarowych , zwiększenie wydobycia kopalin. prowadzony jest kontroling kosztów i kontynuowana jest restrukturyzacja zatrudnienia. Ważnym elementem poprawy efektywności gospodarki leśnej jest podnoszenie kwalifikacji zawodowych załóg leśnych. Służy temu między innymi prowadzona współpraca międzynarodowa z leśnikami niemieckimi i białoruskimi. Trwająca od kilku lat wymiana doświadczeń zawodowych przynosi wymierne korzyści dla obu stron. Oprócz poprawy znajomości języka leśniczy mają możliwości bezpośredniego zapoznania się ze stosownymi metodami pracy oraz rozwiązaniami technicznymi i technologicznymi. Zainicjonowane i kontynuowane od kilkunastu lat polowania z udziałem myśliwych zagranicznych – organizowane przez RDLP w Lublinie – wykazują wzrost zainteresowania regionem lubelskim.

Ta forma wzajemnych stosunków międzynarodowych opartych o turystykę myśliwską, przekłada się w efekcie na rozszerzenie współpracy na inne dziedziny życia, przynosząc jednocześnie określone efekty ekonomiczne.

Program kontynuacji powyższych przedsięwzięć do roku 2025.

Oczekiwanie społeczne w zakresie pozaprodukcyjnych funkcji lasu w ostatnim czasie wyraźnie rosną i jest to tendencja ogólnoeuropejska i ogólnoświatowa. Powyższe zagadnienia z uwagi na swój charakter publiczny przestały być sprawą samych leśników. W pełni uzasadniona jest ingerencja władz państwowych i samorządowych – w celu włączenia leśnictwa do regionalnego planowania społeczno – gospodarczego w okresach krótko i długoterminowych.

Do problemów, które Lasy Państwowe mogą realizować we własnym zakresie należy zaliczyć:

- program genetyki i selekcji

- produkcję wyselekcjonowanego materiału sadzeniowego na potrzeby Lasów Państwowych i lasów prywatnych – wg standardów europejskich

- wypracowanie nowych zasad ekologicznej gospodarki leśnej w Leśnym Kompleksie Promocyjnym „ Lasy Janowskie” i przekazywanie zdobytych doświadczeń w ramach szkoleń zawodowych,

- prowadzenie leśnej edukacji ekologicznej pozaszkolnej ( nieformalnej),

- uspołecznienie zarządzenia gospodarka leśną – poprzez udział organizacji pozarządowych w opiniowaniu nowo sporządzanych Planów Urządzania Lasu i Programów Ochrony Przyrody

- współpraca z władzami samorządowymi – w zakresie ograniczenia szkodnictwa leśnego i ochrony ppoż.,

- doskonalenie gatunkowej i funkcjonalnej struktury lasów,

- opracowywanie sukcesywnie Programów Ochrony Przyrody w nadleśnictwach oraz realizacja zawartych w nich ustaleń.

Do spraw, których realizacja jest uzależniona od zewnętrznych środków pomocowych oraz współpracy i współdziałań z władzami państwowymi i samorządowymi:

- wykorzystywanie drewna dla celów energetycznych w ramach promowania odnawialnych źródeł energii,

- aktywna ochrona głuszca i żółwia błotnego oraz uczestniczenie w programach regionalnych z ochrony przyrody,

- opracowanie planów ochrony rezerwatów,

- wykonywanie zabiegów hodowlano – ochronnych w rezerwatach

- rekreacyjne i turystyczne zagospodarowanie lasu,

- osiągnięcie założonych przez KPZL – wskaźników lesistości w regionie,

- edukacje przyrodniczo – leśne w systemie zintegrowanym ( przy udziale szkół),

- odbudowanie sektora leśno – drzewnego w celu przetwarzania lokalnego surowca drzewnego i produktów niedrzewnych,

- zwiększenie efektywności wykorzystania leśnych Ośrodków Szkoleniowo wypoczynkowych w Janowie Lubelskim, Zwierzyńcu i Biłgoraju,

- zlikwidowanie współwłasności w lasach państwowych ( obecne grunty w współwłasności wynoszą ok. 5320 ha) oraz scalenie działek leśnych będących w „szachownicy” lub ich sprzedaż.

Prognoza kierunków i efektów RPOPL do 2050r.

Model surowcowy lasu i leśnictwa został zastąpiony modelem leśnictwa wielofunkcyjnego, co zostało potwierdzone w obowiązujących przepisach prawnych, a szczególnie w Ustawie o lasach z 1991r. (znowelizowanej w 1997r.)

Powyższe zasadnicze zmiany koncepcji gospodarki – leśnej muszą doprowadzić również do weryfikacji ustawowej zasady samofinansowania leśnictwa.

Takie obszary działalności leśnictwa XXI wieku jak edukacje przyrodniczo – leśne, różnorodność biologiczna, proekologiczne technologie powinny znaleźć swoje miejsce w systemie finansowym Lasów Państwowych, zakresach obowiązków, sprawozdawczości, uwiarygodniając działalność pozaprodukcyjną.

Wycena pozasurowcowych funkcji lasu jest sprawą wielkiej wagi i obligatoryjnym warunkiem skuteczności rozwoju nowego modelu gospodarki leśnej.

Wzrastający wpływ społeczeństwa na zarządzanie lasami - powoduje konieczność szerokiej edukacji ekologicznej.

Akredytowana certyfikacja FSC oznacza, iż las jest dobrze zarządzany zgodnie ze ściśle określonymi standardami ekologicznymi, społecznymi i ekonomicznymi.